Društvo
Dogodilo se na današnji dan – 31. jul
Danas je petak, 31. jul, 212. dan 2026. Do kraja godine ima 153 dana.
1489 – Španski moreplovac italijanskog porekla Kristifor Kolumbo otkrio je na trećem putovanju u Novi svet ostrvo koje je nazvao Trinidad.
1556 – Umro je Ignasio de Lojola, osnivač jezuitskog reda (Societas Iesu) 1534. U mladosti je živeo aktivnim i raspusnim životom kao profesionalni vojnik. Kao španski oficir ranjen je u borbi, posle čega je preduzeo hodočašće u Svetu zemlju i započeo studije teologije u Barseloni i na pariskoj Sorboni, gde je postao magistar teologije. Za “generala” (starešinu) jezuitskog reda izabran je 1541. i taj položaj zauzimao je do smrti. Izradio je ustav jezuitskog reda, priručnik pod nazivom “Duhovne vežbe za vladavinu nad samim sobom”.
1684 – U borbi protiv Turaka poginuo je Vuk Mandušić, uz Stojana Jankovića i Iliju Smiljanića najomiljeniji junak uskočke epske poezije.
1784 – Umro je francuski filozof i pisac Deni Didro. Naglašeno nepoverljiv prema svakoj vrsti religioznosti, nosilac je prosvetiteljske ideje u predrevolucionarnoj Francuskoj, inspirator je i glavni urednik velike francuske “Enciklopedije”, objavljene između 1751. i 1772. u 28 tomova. Kao protivnik klasičnih autoriteta i tradicionalizma, znatno je uticao na raspoloženje građanstva u borbi protiv starog režima. U filozofskim raspravama razvijao je materijalističko-naturalističke ideje, a u esejima i književnim delima zalagao se za novu kulturu zasnovanu na strogom racionalizmu. Dela: “Pismo o slepima na pouku onima koji vide”, “Razgovor Dalambera i Didroa”, “Misli o tumačenju prirode”, “Dalamberov san”, “Žak fatalista”, “Ramoov sinovac”, “Saloni”.
1849 – U bici kod Šegešvara poginuo je mađarski pisac i revolucionar srpskog porekla, major mađarske revolucionarne vojske Šandor Petefi. Rođen je 1823. kao Aleksandar Petrović, od oca Srbina i majke Slovakinje. Sa 15 godina postao je vojnik. Prve pesme napisao je kao gimnazijalac i ubrzo je postao najomiljeniji i najčitaniji mađarski pesnik. Pisao je i novele, romane i drame. Simbol je mađarskog romantizma. Dela: roman “Krvnikovo uže”, poezija “Izabrane pesme”, “Petefijeve pesme”, “Apostol”, “Vitez Janoš”.
1886 – Umro je mađarski kompozitor, pijanista i dirigent Franc List, muzičar romantičarskog opredeljenja i predvodnik nove muzičke škole, pijanistički virtuoz koji je izgradio modernu klavirsku tehniku i znatno uticao na razvoj evropske muzike. Stvorio je simfonijsku poemu i novu koncepciju sonate i koncerta. Dela: klavirske kompozicije “Godine hodočašća”, “Ljubavni snovi”, “Sonata h-mol”, simfonije “Faust”, “Dante”, simfonijske pesme “Prelidi”, “Mazepa”, “Taso”, “20 mađarskih rapsodija”, niz klavirskih koncerata, oratorijuma, misa, solo pesama. Napisao je više studija i eseja, kao i biografiju Frederika Šopena.
1912 – Rođen je američki ekonomista Milton Fridman, dobitnik Nobelove nagrade za ekonomiju 1976. godine, začetnik “čikaške škole”. Smatrao je da su čvrsta monetarna politika i potpuno povlačenje države iz ekonomije osnova stabilne ekonomske politike. Rodonačelnik je ekonomske koncepcije neoliberalizma. Dela: “Studija o kvantitativnoj teoriji novca”, “Program za monetarnu stabilnost”, “Monetarna istorija SAD 1867-1960”, “Inflacija: uzroci i posledice”, “Dolari i deficiti”, “Optimalna količina novca”, “Kontrarevolucija u monetarnoj politici”.
1914 – Vođu francuskih socijalista Žana Žoresa, koji je svim silama nastojao da spreči Prvi svetski rat, ubio je jedan šovinistički fanatik. Bio je među retkim evropskim političarima koji se dosledno borio za pacifističku viziju sveta. U francuskoj skupštini zalagao se za socijalno zakonodavstvo i antiklerikalne mere. Osnovao je 1904. list “Imanite”, koji i sada izlazi. Dela: “Dokazi” (o Drajfusovoj aferi), “Socijalističke studije”, “Nova armija”, “Socijalistička istorija francuske revolucije”.
1919 – U poraženoj Nemačkoj donet je posle Prvog svetskog rata Vajmarski ustav, kojim je uspostavljena republika, odnosno ukinuto carstvo.
1921 – Rođen je britanski pravnik Piter Benenson, osnivač međunarodne organizacije za zaštitu ljudskih prava Amnesti internešnal.
1941 – Rajhsmaršal Herman Gering naložio je pismeno u Drugom svetskom ratu šefu policije Rajnhardu Hajdrihu da sačini nacrt plana “konačnog rešenja”, što je bio eufemistički naziv za uništenje svih pripadnika jevrejskog naroda na teritorijama koje je kontrolisala nacistička Nemačka.
1944 – Kao pilot savezničkog aviona, na borbenom zadatku nad Mediteranom, poginuo je francuski pisac Antoan Mari Rože de Sent Egziperi, autor “Malog princa”, jednog od najlepših dečjih romana u svetskoj književnosti. Literata koji je odisao aristokratskim duhom u delima je veličao moralnu snagu lične žrtve i herojstva. Dela: “Pošta za Jug”, “Zemlja ljudi”, “Ratni pilot”, “Mali princ”.
1954 – Italijanska ekspedicija koju je predvodio Ardito Desio prva je uspela da osvoji himalajski vrh K-2.
1964 – Američki vasionski brod bez ljudske posade “Rendžer 7” emitovao je prve snimke tamne strane Meseca.
1971 – Američki astronauti Dejvid Skot i Džejms Irvin, članovi misije “Apolo 15”, postali su prvi ljudi koji su se vozili površinom Meseca. Više od šest časova proveli su u vožnji električnim lunarnim vozilom.
1974 – Stupio je na snagu sporazum o prekidu vatre između Turske i Grčke na ostrvu Kipar.
1991 – Predsednici Sovjetskog Saveza i SAD Mihail Gorbačov i Džordž Buš potpisali su u Moskvi sporazum o ograničenju nuklearnog oružja velikog dometa.
1997 – Umro je bivši vijetnamski car Bao Daj, poslednji monarh Vijetnama, koji je formalno “vladao” zemljom pod francuskom kolonijalnom upravom. Posle četiri decenije u izbeglištvu, umro je u vojnoj bolnici u Parizu.
2002 – Tokom posete Meksiku, papa Jovan Pavle II proglasio je za svetitelja Huana Dijega, seljaka iz 16. veka. Ovo je prvi slučaj u istoriji proglašenja svetim nekog lica sa američkog kontinenta od strane Rimokatoličke crkve.
2008 – Umrla je Zlata Bartl, tvorac jednog od najpoznatijih proizvoda nekadašnje Jugoslavije, “Vegete”. U istraživačkoj laboratoriji “Podravke” izumela je krajem 50-ih taj proizvod, koji je našao svoje mesto na tržištima više od 40 zemalja, postavši neka vrsta sinonima za dodatak jelima.
2020 – Preminuo je Miodrag Živković, srpski i jugoslovenski skulptor, univerzitetski profesor. Autor je brojnih monumentalnih spomenika širom Srbije i nekadašnje Jugoslavije, poput onih u Šumaricama u Kragujevcu, na Kadinjači, na Tjentištu ili spomenika pilotima, braniocima Beograda 1941. godine.
2022 – Poginuo je Ajman al Zavahiri, prvi čovek Al Kaide posle smrti Osame bin Ladena 2011. godine, a prethodno njegov najbliži saradnik. Optuživan je zbog uloge u bombaškim napadima na američka poslanstva u Keniji i Tanzaniji 1998. godine, kao i zbog napada na SAD septembra 2001. godine, kada su avioni koje je otela Al Kaida izazvali smrt oko 3.000 lica. FBI je raspisao nagradu od 25 miliona dolara za njegovu glavu. Egipatski vojni sud osudio je Zavahirija na smrt u odsustvu 1999. godine. Prethodno je odslužio trogodišnju zatvorsku kaznu zbog posedovanja nelegalnog oružja. Rođen je 1951. u Egiptu, a po obrazovanju je bio lekar, hirurg.
2024 – Ismail Hanije, politički lider Hamasa, ubijen je u Teheranu. Palestinac, rođen u porodici izbeglica iz Aškelona u kampu Šati, Gaza, 1962. godine, studirao je arapsku književnost na institutu Al Adžar i na Islamskom univerzitetu u Gazi. Islamskom studentskom bloku, preteči Hamasa, pridružio se 1983. godine. Na poziciju političkog lidera izabran je 2017. godine. U egzilu u Kataru živeo je od 2019. Hanije je jedan u nizu ubijenih prvaka Hamasa, posle Jahje Ajaša, januara 1996. godine, Ahmeda Jasina, marta 2004. godine, Abdel Aziza al Rantisija, aprila iste 2004. godine i Saleha al Arurija, januara 2024. godine.
