Dogodilo se na današnji dan – 29. jul

Danas je sreda, 29. jul, 210. dan 2026. godine. Do kraja godine ima još 155 dana.

1805. – Rođen je francuski istoričar i političar Aleksis Klerel de Tokvil. Protivnik revolucionarnih metoda u politici, značajno je uticao na građanske istoričare 19. i 20. veka. Njegova najpoznatija dela su „Demokratija u Americi” i „Stari režim i revolucija”.

1856. – Umro je nemački kompozitor i muzički pisac Robert Aleksander Šuman, jedan od najznačajnijih predstavnika romantizma. Istakao se kao liričar i autor klavirskih minijatura. Osnovao je časopis „Neue Zeitschrift für Musik”, u kojem se odlučno borio protiv konzervativizma u muzici. Među njegovim najpoznatijim delima su simfonije, „Koncert u a-molu za klavir i orkestar”, koncerti za klavir i violončelo, ciklusi solo pesama „Pesnikova ljubav” i „Ljubav i život žene”, kao i klavirske kompozicije „Karneval”, „Simfonijske etide” i „Dečje scene”.

1878. – Počela je austrougarska okupacija Bosne i Hercegovine, na osnovu odluke Kongresa velikih sila u Berlinu od 13. jula 1878. godine. Austrijske trupe tada su okupirale i Novopazarski sandžak (Rašku oblast), koji su kasnije napustile. Austrougarska je 1908. godine i formalno anektirala Bosnu i Hercegovinu, suprotno odredbama Berlinskog kongresa.

1883. – Rođen je italijanski diktator Benito Musolini, koji je vladao Italijom od 1922. do 1943. godine. Ubrzo nakon izbijanja Prvog svetskog rata isključen je iz Socijalističke partije, jer se zalagao za ulazak Italije u rat kako bi kasnije učestvovala u podeli Austrougarske. Godine 1919. osnovao je fašističku partiju. U oktobru 1922. godine, tokom kongresa fašista u Napulju, organizovao je pohod oko 60.000 pristalica na Rim i tako došao na vlast.

Pod njegovim vođstvom, Italija je 1935. godine napala i okupirala Etiopiju, 1939. pripojila Albaniju, a 1940. napala Grčku i 1941. Kraljevinu Jugoslaviju. Posle iskrcavanja savezničkih trupa na Siciliju, krajem jula 1943. godine svrgnut je sa vlasti i interniran u hotel na planini Gran Saso. Oslobodili su ga 12. septembra 1943. godine nemački komandosi pod vođstvom Ota Skorcenija, nakon čega je prebačen u severnu Italiju, gde je postao lider takozvane Italijanske socijalne republike. Tokom pokušaja bekstva, zajedno sa nemačkim trupama, uhvatili su ga italijanski partizani i ubili 28. aprila 1945. godine.

1885. – Rođena je američka filmska glumica Teodosija Gudmen, poznata kao Teda Bara, prvi „vamp” u istoriji kinematografije. Ostvarila je uloge u filmovima „Kleopatra”, „Karmen”, „Saloma”, „Žena tigar”, „Dama s kamelijama” i „Pesma sirene”.

1890. – Umro je holandski slikar Vinsent van Gog, jedan od najoriginalnijih i najtemperamentnijih umetnika u istoriji slikarstva. Slikao je žarkim bojama, a njegova ekspresivna dela snažnog izraza ostala su nenadmašna u prikazivanju psihičkih stanja i raspoloženja. Za života nepriznat, suočen sa brojnim nedaćama koje su ga dovodile do duboke depresije i nervnog rastrojstva, pokušao je samoubistvo i preminuo dva dana kasnije. Njegov opus, koji obuhvata oko 850 slika i više od 900 crteža, uglavnom pejzaža, portreta i mrtvih priroda, snažno je uticao na razvoj moderne umetnosti i doneo mu posmrtnu slavu.

1900. – Italijanskog kralja Umberta I u Monci ubio je anarhista Gaetano Breši.

1905. – Rođen je švedski diplomata Hjalmar Agne Dag Hamaršeld, dobitnik Nobelove nagrade za mir, doktor filozofije i akademik, koji je bio generalni sekretar Ujedinjenih nacija od 1953. do smrti 1961. godine. Obavljao je visoke funkcije u više švedskih ministarstava od 1936. do 1953. godine, a bio je i ministar bez portfelja. Poginuo je u avionskoj nesreći dok je pokušavao da doprinese rešavanju krize u nekadašnjem Belgijskom Kongu. Okolnosti njegove smrti nikada nisu u potpunosti razjašnjene, a Nobelova nagrada za mir dodeljena mu je posthumno.

1925. – Rođen je Mikis Teodorakis, grčki kompozitor. Globalnu slavu stekao je muzikom za filmove „Grk Zorba” (1964) i „Serpiko” (1973). Komponovao je brojne simfonije, opere, balete, kantate i oratorijume, ali i popularnu i narodnu muziku – ukupno više od hiljadu dela. Bio je aktivan u pokretu otpora tokom Drugog svetskog rata, zbog čega je stradao. Tokom vojne uprave u Grčkoj od 1967. do 1974. godine, kao jedan od najistaknutijih protivnika režima, Teodorakis je bio zatvoren, a potom je sa porodicom prognan u peloponesko selo Tatun. Izvođenje njegovih dela tada je bilo zabranjeno. Oštro je osuđivao NATO agresiju na Srbiju (SRJ) 1999. godine.

1937. – Japanske trupe okupirale su kineski grad Tjencin.

1948. – Na stadionu „Vembli” u Londonu otvorene su prve Olimpijske igre posle Drugog svetskog rata.

1967. – U Vijetnamskom ratu u požaru je teško oštećen američki nosač aviona „Forestal”, pri čemu je poginulo 130 ljudi.

1968. – U encikliki „Humanae vitae” („O ljudskom životu”) papa Pavle VI zabranio je rimokatolicima sve oblike veštačke kontrole rađanja.

1981. – U katedrali Svetog Pavla u Londonu venčali su se naslednik britanskog prestola, princ od Velsa Čarls, i Dajana Spenser.

1983. – Umro je španski filmski reditelj Luis Bunjuel. Od 1936. do 1939. godine snimao je tokom Španskog građanskog rata propagandne priloge za republikance. Od 1947. godine uglavnom je radio u Meksiku, pošto je kao komunista bio nepomirljivi protivnik Frankovog režima, zbog čega je živeo u emigraciji. Snimio je 32 filma, a „Andaluzijski pas” iz 1928. i „Zlatno doba” iz 1930. godine predstavljaju uzore nadrealističkog filma. Napisao je autobiografiju „Moj poslednji uzdah”. Ostali filmovi: „Zemlja bez hleba”, „Los olvidados”, „Uspon u nebo”, „Zločinački život Arčibalda Krusa”, „Robinson Kruso”, „To se zove zora”, „Nazaren”, „Viridijana”, „Taj mračni predmet želja”, „Anđeo smrti”, „Zvezdani put”, „Tristana”, „Lepotica dana” i „Diskretni šarm buržoazije”.

1983. – Umro je engleski pozorišni i filmski glumac Džejms Dejvid Grejem Niven, dobitnik Oskara 1958. godine za film „Odvojeni stolovi”. Elegantnim izgledom i glumačkim stilom oličavao je britanski tip džentlmena. Po uzoru na oca završio je vojnu školu, ali je kasnije napustio vojnu karijeru i posvetio se glumi. U Holivud je stigao tridesetih godina 20. veka, ali je po izbijanju Drugog svetskog rata napustio SAD, priključio se britanskoj vojsci i tokom rata bio komandos. Ostali filmovi: „Put oko sveta za 80 dana”, „Dobar dan, tugo”, „Topovi s Navarona”, „Kazino Rojal” i „Papirnati tigar”.

1994. – Bivši italijanski premijer Betino Kraksi osuđen je na osam i po godina zatvora pod optužbom za prevaru.

2003. – Donji dom belgijskog parlamenta ovlastio je belgijske sudove da sude svim optuženima za ratne zločine, bez obzira na mesto izvršenja zločina i nacionalnost optuženih, uključujući i građane SAD, što je izazvalo snažnu reakciju zvaničnog Vašingtona.

2008. – Umro je Mate Parlov, najbolji bokser bivše Jugoslavije. U bokserski klub „Pula” stupio je sa 16 godina, a posle samo tri godine osvojio je titulu prvaka Jugoslavije u poluteškoj kategoriji. Prvi veliki međunarodni uspeh ostvario je 1969. godine, kada je u Bukureštu postao vicešampion Evrope. Dve godine kasnije u Madridu osvojio je zlatnu medalju, a 1973. godine u Beogradu odbranio je titulu prvaka Evrope u poluteškoj kategoriji.

Na Olimpijskim igrama u Minhenu 1972. godine osvojio je zlatnu medalju, a u Havani 1974. postao je amaterski prvak sveta u poluteškoj kategoriji. Godine 1976. u Beogradu je, pobedom nad Italijanom Domenikom Adinolfijem, postao profesionalni prvak Evrope u poluteškoj kategoriji, a dve godine kasnije, nakon pobede nad Argentincem Migelom Anhelom Kueljom, i svetski šampion. Osam puta je bio prvak Jugoslavije.

2011. – Preminuo je Muharem Pervić, srpski esejista, književni i pozorišni kritičar. Diplomirao je na Katedri za opštu književnost Filološkog fakulteta u Beogradu. Tokom studija bio je glavni urednik lista „Student”. Od 1958. godine bio je urednik časopisa „Delo”, a potom i glavni urednik Kulturno-umetničkog programa Televizije Beograd. Za knjigu „Tradicija i kritika” (1977) dobio je nagradu „Đorđe Jovanović”, a za delo „Volja za promenom” (1995) Sterijinu nagradu. Dobitnik je i Tanjugove nagrade „Zlatno pero” (2007), kao i Povelje za životno delo Udruženja književnika Srbije (2005). Bio je priređivač sabranih dela Ive Andrića, prema Andrićevom izboru.

2017. – Tim međunarodnih naučnika objavio je da je zabeležio najsnažniju eksploziju u istoriji istraživanja svemira. Eksploziju je izazvala smrt masivne zvezde, a bila je takve jačine da je sa Zemlje mogla da se uoči, uprkos udaljenosti od 10 milijardi svetlosnih godina.

2018. – Umro je Oliver Dragojević, muzičar i jedna od najvećih zvezda nekadašnje Jugoslavije.

2019. – U Etiopiji je oboren rekord u pošumljavanju. Za samo jedan dan zasađeno je, prema navodima, čak 350 miliona stabala. Velika nacionalna akcija bila je deo dugoročnog plana pošumljavanja, kojim je predviđena sadnja četiri milijarde stabala. Organizacija „Farm Afrika”, posvećena ozelenjavanju istočne Afrike, predstavila je ovu akciju kao početak velike kampanje pošumljavanja.

2025. – Preminuo je Mladen Jagušt, dirigent. Rođen je u Sunji, nedaleko od Siska, a diplomirao je na Muzičkoj akademiji u Zagrebu 1949. godine. Bio je korepetitor zagrebačke Opere i saradnik Kamernog hora Radio Zagreba. Sedamdesetih godina postao je dirigent i direktor Opere sa Baletom Srpskog narodnog pozorišta u Novom Sadu, a potom rukovodilac i dirigent Simfonijskog orkestra i Hora RTV Beograd, gde je ostao do penzije.

Pored nastupa širom bivše Jugoslavije, gostovao je u Austriji, Belgiji, Engleskoj, Italiji, Mađarskoj, Rumuniji, Nemačkoj, Poljskoj, Rusiji, Ukrajini, Maroku, Kanadi i na Kubi.